{"id":10032,"date":"2017-11-19T10:25:30","date_gmt":"2017-11-19T10:25:30","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/?p=10032"},"modified":"2017-11-13T19:45:37","modified_gmt":"2017-11-13T19:45:37","slug":"jak-i-czego-uczyli-sie-nasi-przodkowie-czyli-co-mowia-stare-dzienniczki","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/?p=10032","title":{"rendered":"Jak i czego uczyli si\u0119 nasi przodkowie, czyli co m\u00f3wi\u0105 stare dzienniczki"},"content":{"rendered":"

We wrze\u015bniowym numerze bezp\u0142atnego magazynu genealogicznego \u201eMore Maiorum\u201d ukaza\u0142 si\u0119 m\u00f3j artyku\u0142 nt. tego, jakie informacje o przodkach mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ich dzienniczkach szkolnych?\u00a0Ca\u0142y numer mo\u017cna pobra\u0107\u00a0tutaj<\/a>.<\/p>\n

Jak i czego uczyli si\u0119 nasi przodkowie, czyli co m\u00f3wi\u0105 stare dzienniczki<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Czasy cyfryzacji nie s\u0105 \u0142askawe dla przysz\u0142ych genealog\u00f3w. To co kiedy\u015b by\u0142o po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ym papierem, listem, notatk\u0105, kiedy\u015b b\u0119dzie tylko binarnym plikiem. Czy przetrwa wieki? Cz\u0119sto si\u0119 nad tym zastanawiam, zw\u0142aszcza, gdy bior\u0119 do r\u0119ki dokument, kt\u00f3ry dzi\u015b ma sw\u00f3j elektroniczny odpowiednik. <\/strong><\/p>\n

W swoim rodzinnym archiwum mam nie tylko listy, notatki i dokumenty, ale te\u017c\u2026 kilka dzienniczk\u00f3w szkolnych moich przodk\u00f3w. To zdecydowanie fascynuj\u0105ca lektura. Przede wszystkim pozwala obali\u0107 rodzinne mity wg kt\u00f3rych przed nami wszyscy uczyli si\u0119 \u015bwietnie i mieli same pi\u0105tki, a my jeste\u015bmy zaka\u0142\u0105 rodziny, kt\u00f3ra pierwsza w historii rodu przynosi ze szko\u0142y dw\u00f3jk\u0119.<\/p>\n

Z powodu w\u0105t\u0142ego zdrowia\u2026<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Od dawna wiem, \u017ce to nie prawda, bo znalaz\u0142am kiedy\u015b szkolny dzienniczek mojej babci Janiny z Adamskich Piekarskiej, kt\u00f3ra by\u0142a uczennic\u0105 prywatnej szko\u0142y Zofii Kurmanowej. W roku szkolnym 1915\/1916 szko\u0142a funkcjonowa\u0142a jako \u201eZak\u0142ad Naukowy \u017be\u0144ski\u201d. Babcia urodzona w 1905 roku mia\u0142a wtedy 10 lat i chodzi\u0142a do I klasy, za\u015b odpowiednik dzisiejszego dzienniczka nazywa\u0142 si\u0119 \u201e\u015awiadectwo o post\u0119pach, pilno\u015bci, uwadze i sprawowaniu\u201d i by\u0142 czym\u015b w rodzaju wielkiego dziennika klasowego tyle, \u017ce wypisane w nim oceny dotyczy\u0142y tylko jednej osoby \u2013 w\u0142a\u015bcicielki. Ten osobliwy dzienniczek to zawieraj\u0105ca ponad 60 stron ksi\u0105\u017cka z tematami lekcji, stopniami i uwagami. Jakie to uwagi? Na przyk\u0142ad 22 wrze\u015bnia 1915 roku moja prababcia pisze do wychowawczyni: \u201eUprzejmie prosz\u0119 szanown\u0105 Pani\u0105 o zupe\u0142ne zwolnienie mej c\u00f3rki Janki z lekcyi gimnastyki, z powodu w\u0105t\u0142ego jej zdrowia.\u201d Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej pisze znowu tym razem prosi o\u2026 \u201euwzgl\u0119dnienie c\u00f3rki mej Janki w nieprzygotowaniu lekcyi francuskiego z powodu z\u0142ego kupienia przeze mnie z\u0142ej ksi\u0105\u017cki.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/a>Kura, pacierz i gotyckie litery<\/strong><\/p>\n

Tematy lekcji, a czasem wpisana jednym zdaniem ich tre\u015b\u0107 pozwalaj\u0105 pozna\u0107 szkolny program. Wiem np., \u017ce na biologii babcia uczy\u0142a si\u0119 o kurze, ale te\u017c o \u015bwini czy psie, za\u015b nauka o zwierz\u0119tach powi\u0105zana by\u0142a z uczeniem si\u0119 na pami\u0119\u0107 wierszy o nich. Na lekcjach kaligrafii poznawa\u0142a np. gotyckie litery. Na religii uczy\u0142a si\u0119 m.in. o po\u015bcie i na pami\u0119\u0107 spowiedzi powszechnej. Na j\u0119zyku polskim poznawa\u0142a Treny Jana Kochanowskiego. Na geografii uczy\u0142a si\u0119 co to szron, \u015bnieg, grad i jak powstaj\u0105. A na historii o polskich Piastach.<\/p>\n

Wiadomo\u015bci niezupe\u0142nie dostateczne<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105daj\u0105 dzienniczki z czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych, gdy babcia podros\u0142a, za\u015b szko\u0142a Kurmanowej na skutek odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci zmieni\u0142a nazw\u0119 z Zak\u0142adu Naukowego na O\u015bmioklasowe Gimnazjum \u017be\u0144skie. Nazw\u0119 i adres szko\u0142y znam w\u0142a\u015bnie m.in. z dzienniczka, kt\u00f3ry tym razem pod nazw\u0105 \u201eksi\u0105\u017ceczka szkolna\u201d zosta\u0142 wydrukowany specjalnie dla potrzeb tej konkretnej szko\u0142y. Dlatego wiem, \u017ce Gimnazjum Z. Kurmanowej mie\u015bci\u0142o si\u0119 przy ulicy Brackiej 9. Wiem te\u017c z niego, \u017ce babcia przesz\u0142a wprawdzie z klasy VII do VIII, ale zrobi\u0142a post\u0119py w nauce jedynie dostateczne, cho\u0107 zachowywa\u0142a si\u0119 wzorowo. Mog\u0142o by\u0107 jednak gorzej, czyli mog\u0142a nie zda\u0107. Na p\u00f3\u0142rocze bowiem, a wynika to z dzienniczka, mia\u0142a niedostateczny z matematyki z trygonometri\u0105, za\u015b w pewnym momencie w dzienniczku znalaz\u0142a si\u0119 uwaga dotycz\u0105ca te\u017c innego przedmiotu: \u201euczennica pilna z j\u0119z. polskiego, jednak wykazuje jeszcze wiadomo\u015bci niezupe\u0142nie dostatecznie.\u201d Pod ka\u017cd\u0105 uwag\u0105 widnieje podpis mojej prababci Leokadii Karoliny z Przybytkowskich Adamskiej, kt\u00f3ra podpisywa\u0142a si\u0119 w dzienniczku tylko pierwsz\u0105 liter\u0105 drugiego imienia i nazwiskiem, czyli K. Adamska. Prababcia kwitowa\u0142a ka\u017cd\u0105 uwag\u0119. Zapewne dlatego, \u017ce na samym pocz\u0105tku dzienniczka, widnia\u0142a pro\u015bba dyrektorki szko\u0142y: \u201eProsimy Szanownych Rodzic\u00f3w i Opiekun\u00f3w o odpowied\u017a pi\u015bmienn\u0105 (w ksi\u0105\u017ceczce szkolnej) na ka\u017cd\u0105 uwag\u0119 szko\u0142y oraz o przesy\u0142anie w\u0142asnych spostrze\u017ce\u0144 tycz\u0105cych si\u0119 ilo\u015bci czasu zu\u017cywanego przez uczennic\u0119 na odrabianie lekcyj. Mo\u017cliwych przyczyn niedostatecznych lub s\u0142abych odpowiedzi, sp\u00f3\u017aniania si\u0119, opuszczania lekcyj i t.p.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/a>Lektury i rodzinne \u017carty<\/strong><\/p>\n

Z dzienniczka babci, jako \u00f3smoklasistki wiem, jakie ksi\u0105\u017cki mia\u0142a w lekturze. By\u0142y to m.in.: \u201eLudzie bezdomni\u201d Stefana \u017beromskiego, \u201eEmancypantki\u201d i \u201eFaraon\u201d Boles\u0142awa Prusa, \u201eZakl\u0119ty dw\u00f3r\u201d Walerego \u0141ozi\u0144skiego, a tak\u017ce \u201eImaginu\u201d Marii Konopnickiej oraz \u201eBr\u00fchl\u201d i \u201eStarosta warszawski\u201d J\u00f3zefa Ignacego Kraszewskiego.<\/p>\n

Dzienniczki babci budzi\u0142y \u015bmiech w rodzinie jeszcze zanim ja przysz\u0142am na \u015bwiat. Sk\u0105d to wiem? Na jednej ze stron kto\u015b, a po charakterze pisma wnioskuj\u0119, \u017ce chyba m\u00f3j dziadek, dopisa\u0142 uwag\u0119: \u201eTwierdzi, \u017ce m\u0105\u017c nie mo\u017ce bi\u0107 \u017cony, co jest sprzeczne z duchem rel. kat.\u201d, a w rubryce, w kt\u00f3rej powinna by\u0107 wpisana ocena z fizyki dopisa\u0142: \u201eowszem, owszem\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce \u0142atwo by\u0142o dziadkowi tak z babci \u017cartowa\u0107, bo jego szkolne dzienniczki zosta\u0142y za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 dziadek ucieka\u0142 w trakcie wojny polsko-bolszewickiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>Rok szkolny w tercjach<\/strong><\/p>\n

Niemniej weso\u0142e s\u0105 dzienniczki ciotecznych m\u0142odszych braci babci, czyli syn\u00f3w rodzonej siostry jej matki \u2013 Heleny z Przybytkowskich Chodkowskiej. Na przyk\u0142ad Henio Chodkowski, kt\u00f3ry w roku szkolnym 1919\/1920 by\u0142 uczniem klasy I Koedukacyjnego Gimnazjum Filologicznego pod kierunkiem Wac\u0142awa Antosiewicza w Tomaszowie Rawskim uczy\u0142 si\u0119 ca\u0142kiem nie\u017ale. Cho\u0107 jak wynika z dzienniczka nie ucz\u0119szcza\u0142 do tej szko\u0142y od pocz\u0105tku roku szkolnego, ale przyby\u0142 dopiero od drugiej tercji. Tak! Tercji! Najwyra\u017aniej w tej szkole rok szkolny tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 dzieli\u0142. Henio najlepszy by\u0142 rzecz jasna z rysunk\u00f3w. Nic dziwnego. Jego ojciec Wac\u0142aw Chodkowski by\u0142 malarzem. To on podpisywa\u0142 w dzienniczku wyniki post\u0119p\u00f3w w nauce syna. Czyni\u0142 to takim samym podpisem jaki zostawia\u0142 na malowanych przez siebie obrazach. Ucz\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na pi\u0105tki i czw\u00f3rki Henio bez problemu dosta\u0142 promocj\u0119 do klasy drugiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>Obyczaje i porz\u0105dek<\/strong><\/p>\n

Oceniaj\u0105c zachowanie Henia brano pod uwag\u0119: obyczaje, obowi\u0105zkowo\u015b\u0107, porz\u0105dek oraz liczb\u0119 opuszczonych godzin szkolnych. Co kry\u0142o si\u0119 pod tymi terminami to dok\u0142adnie zosta\u0142o w dzienniczku wyja\u015bnione. I tak na przyk\u0142ad \u201es\u0142owem obyczaje charakteryzuje si\u0119 stosunek uczni\u00f3w do starszych (prze\u0142o\u017conych, nauczycieli) do koleg\u00f3w oraz do szko\u0142y, jako do korporacji, kt\u00f3rej godno\u015b\u0107 nale\u017cy szanowa\u0107 w jej murach i nazewn\u0105trz, a tak\u017ce stosunek o ca\u0142ego otoczenia: do zwierz\u0105t, drzew, przedmiot\u00f3w szkolnych i t.d..\u201d W tym szkolnym dzienniczku odnotowano zreszt\u0105 zasady promowania do nast\u0119pnej klasy, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce poprawek nie ma, ale\u2026 mo\u017ce by\u0107 co\u015b w rodzaju egzaminu komisyjnego. Wakacje za\u015b \u201ewinny by\u0107 u\u017cyte nie na nauk\u0119, lecz odpoczynek\u201d.<\/p>\n

Czego dowiedz\u0105 si\u0119 wnuki?<\/strong><\/p>\n

Gdy ja by\u0142am dzieckiem za dzienniczki cz\u0119sto s\u0142u\u017cy\u0142y zeszyty do s\u0142\u00f3wek lub zwyk\u0142e szesnastokartkowe zeszyty. Nie by\u0142o w nich tylu ciekawych rzeczy do poczytania, ale\u2026 zdarza\u0142y si\u0119 pere\u0142ki w postaci uwag wypisywanych przez nauczycieli. Gdy by\u0142am w drugiej klasie liceum, m\u00f3j przyjaciel jeszcze z podstaw\u00f3wki \u2013 Pawe\u0142 Dunin-W\u0105sowicz, przyni\u00f3s\u0142 do szko\u0142y sw\u00f3j dzienniczek z pi\u0105tej klasy. By\u0142a tam wpisana przez niego uwaga przeznaczona dla rodzic\u00f3w do podpisu. Brzmia\u0142a tak: \u201eMa\u0142gosi\u0119 Piekarsk\u0105 uderzy\u0142em no\u017cyczkami w twarz.\u201d. Och jak\u017ce \u015bmiali\u015bmy si\u0119 wszyscy z tego, co do dzi\u015b przy r\u00f3\u017cnych okazjach wspominamy. Teraz, gdy w coraz wi\u0119kszej liczbie szk\u00f3\u0142 obowi\u0105zuje dziennik elektroniczny, a te r\u0119cznie pisane odesz\u0142y do lamusa, cz\u0119sto zastanawiam si\u0119, co b\u0119d\u0105 wiedzie\u0107 o szkolnych sprawkach swoich dziadk\u00f3w i pradziadk\u00f3w wnuki i prawnuki dzisiejszych uczni\u00f3w?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wrze\u015bniowym numerze bezp\u0142atnego magazynu genealogicznego \u201eMore Maiorum\u201d ukaza\u0142 si\u0119 m\u00f3j artyku\u0142 nt. tego, jakie informacje o przodkach mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ich dzienniczkach szkolnych?\u00a0Ca\u0142y numer mo\u017cna pobra\u0107\u00a0tutaj. Jak i czego uczyli si\u0119 nasi przodkowie, czyli co m\u00f3wi\u0105 stare dzienniczki Czasy cyfryzacji nie s\u0105 \u0142askawe dla przysz\u0142ych genealog\u00f3w. To co kiedy\u015b by\u0142o po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ym papierem, listem, notatk\u0105, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,115,3,7],"tags":[78,417,22,899,24,23,27,25,26,546],"class_list":["post-10032","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adamscy","category-chodkowscy","category-piekarscy","category-przybytkowscy","tag-dzienniczek","tag-henryk-chodkowski","tag-janina-adamska","tag-janina-karolina-adamska","tag-janina-piekarska","tag-janina-z-adamskich-piekarska","tag-leokadia-karolina-adamska","tag-leokadia-karolina-przybytkowska","tag-leokadia-karolina-z-przybytkowskich-adamska","tag-more-maiorum"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10032"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10032\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10034,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10032\/revisions\/10034"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}