![\"janek\"](\"http:\/\/piekarscy.com.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/janek.jpg\")
<\/a>Jan Tch\u00f3rz na zdj\u0119ciu zrobionym zaraz po otwarciu wagonu kolejowego na stacji Warszawa Wschodnia<\/p><\/div>\n
Moje rozmy\u015blania przerwa\u0142o wej\u015bcie te\u015bcia. Sko\u0144czyli w\u0142a\u015bnie z Jankiem porz\u0105dkowanie obej\u015bcia. c.d.n.<\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dalszy ci\u0105g niepublikowanego reporta\u017cu wspomnieniowego mojego Ojca. Moje rozmy\u015blania przerwa\u0142o wej\u015bcie te\u015bcia. Sko\u0144czyli w\u0142a\u015bnie z Jankiem porz\u0105dkowanie obej\u015bcia. – Mamo! A co si\u0119 dzia\u0142o tutaj, w Chom\u0119ciach i na Borowi\u00adnie – w tym czasie?! – zapyta\u0142em. – Wtedy pi\u0105tego grudnia?! Jak si\u0119 zatrzymali przed polem, niekt\u00f3rzy chome\u0144scy wyjechali w teren. Tak! Gdzie mogli to si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,309],"tags":[310,311,140,139,308,251,313],"class_list":["post-2519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-piekarscy","category-tchorz","tag-dzieje-rodziny-tchorzow","tag-jan-tchorz","tag-maciej-pawel-piekarski","tag-maciej-piekarski","tag-reportaz","tag-wspomnienia","tag-zofia-tchorz"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2519"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2522,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2519\/revisions\/2522"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/em>– Mamo! A co si\u0119 dzia\u0142o tutaj, w Chom\u0119ciach i na Borowi\u00adnie – w tym czasie?! – zapyta\u0142em.
\n<\/em>– Wtedy pi\u0105tego grudnia?! Jak si\u0119 zatrzymali przed polem, niekt\u00f3rzy chome\u0144scy wyjechali w teren. Tak! Gdzie mogli to si\u0119 pokryli. A kt\u00f3rych zaskoczyli we wsi to do roboty. O! Nawet mnie moja s\u0105siadka nieraz powtarza\u0142a. Ona by\u0142a Sa\u0142ach\u00f3wna. To m\u00f3wi\u0142a, \u017ce tu tych besarab\u00f3w… Od takich czarnych, co ich besaraby nazywaj\u0105. O! I tu oni byli.
\n<\/em>W tym momencie odezwa\u0142 si\u0119 te\u015b\u0107.
\n<\/em>– To oni wtenczas osadzili tak zwanych wyrobnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie posiadali ziemi. Ziemi\u0119 zabrali i dali czarnym. Czarne tam obsiewali, a Polacy za robotnik\u00f3w.
\n<\/em>– A mnie dali do wysiedlenia – ci\u0105gn\u0119\u0142a Mama Tch\u00f3rzy na swoj\u0105 opowie\u015b\u0107. – Bo ja nie ucieka\u0142am. Bo i gdzie\u017c ucieka\u0107?! Jak ja mia\u0142am czworo dzieci, w tym troje drobiazgu?! To jak ja mia\u0142am ucieka\u0107? A cha\u0142up\u0119 to oni zaraz niezad\u0142ugo rozebrali. Przyszed\u0142 jaki\u015b Kajmn, czy Kajman. Wzi\u0105\u0142 on stanowisko tu i zaochoci\u0142 si\u0119 tam zamieszka\u0107. Prawdopodobnie?! Tak mnie chome\u0144skie opowiadali. Ale kiedy w lesie… To bardzo blisko jak wiadome jest las, zaraz, par\u0119 tylko metr\u00f3w. To on si\u0119 ba\u0142, \u017ce to tam jest band\u0105 partyzant\u00f3w. O! I dom naznaczy\u0142 rozebra\u0107.
\n<\/em>Ten dom, kt\u00f3rej tam by\u0142. Ten, co potem by\u0142 przebudowany i z powrotem potem tu na\u2026 O! Na tej wiosce Borowinie postawiony. Wcale nie mieszka\u0142. To esman by\u0142. M\u0142ody jeszcze by\u0142. Zabiera\u0142 krowy, stodo\u0142y rozbiera\u0142, cha\u0142upy przenosi\u0142. A ci co zostali to byli za parobk\u00f3w!
\n<\/em>Tu w pewnej chwili wtr\u0105ci\u0142 Te\u015b\u0107:
\n<\/em>– On by\u0142 taki jakby w\u0142a\u015bciciel tego folwarku Borowina i okolicznych wsi. Ale marny by\u0142 jego los. Jak ruszy\u0142 front to oni w po\u015bpiechu, ze strachu zacz\u0119li si\u0119 \u0142adowa\u0107, zabiera\u0107 na te wozy dobytek. Zabrali wszystkie konie, krowy i \u015bwinie, a naszych, jako parobk\u00f3w do powo\u017cenia.- Uciekali a\u017c na \u0141\u00f3d\u017a. Jak na szosie ich Buskie dopad\u0142y samolotami to dw\u00f3ch tych niby parobk\u00f3w uciek\u0142o, skr\u0119cili w las. Niby to oni parobki, ale przecie\u017c wie\u017ali w\u0142asny dobytek kradziony przez niego, w\u0142asnym wozem, w\u0142asnymi ko\u0144mi wie\u017ali – nie. Ale ci nasi uciekli, p\u00f3\u017aniej i inni uciekli. I lasami wr\u00f3cili tutaj z powrotem na swoje. I on si\u0119 ba\u0142 strasznie. Jednego z tych niby parobk\u00f3w to przebra\u0142 w sw\u00f3j mundur, bo ba\u0142 si\u0119 partyzant\u00f3w. Ale to mu nie pomog\u0142o. Marny by\u0142 jego los. Zastrzelili go le\u015bni. Ruscy i nasi przyszli, tak po dwudziestym drugim lipca. Po dwudziestym drugim lipca, ju\u017c by\u0142a wolno\u015b\u0107. Tak!
\n<\/em>Poruszy\u0142a si\u0119 Mama Tch\u00f3rzyna.
\n<\/em>– Do \u017belechowa to te\u017c przyszli po dwudziestym drugim lipca. I wyjecha\u0107, to ja wyjecha\u0142am z \u017belechowa szesnastego sierpnia. Ju\u017c wiedzia\u0142am, \u017ce w Warszawie to powstanie. Wiedzia\u0142am. Co b\u0119dzie?! Albo ju\u017c bez niego zostan\u0119. C\u00f3rki m\u00f3wi\u0119, nie wr\u00f3c\u0105.
\n<\/em>Mama Tch\u00f3rzyna westchn\u0119\u0142a i nast\u0105pi\u0142o milczenie.
\n<\/em>Zn\u00f3w wspomnienia sprzed lat stan\u0119\u0142y mi przed oczami. Janek mia\u0142 w mi\u0119dzyczasie wiele jeszcze prze\u017cy\u0107. Tak! Jeszcze wiele prze\u017cy\u0107 go czeka\u0142o.
\n<\/em>W dniu pi\u0105tego lutego 1944 roku, gdy gestapo i \u017candarmeria urz\u0105dzili blokad\u0119 ca\u0142ej dzielnicy, gdy wtargn\u0119li do naszego mieszkania, Janek w trwodze tuli\u0142 si\u0119 do babcinego fartucha. Mama by\u0142a przera\u017cona, \u017ceby go nie zabrali. Bo prze\u00adcie\u017c s\u0142ysza\u0142a o nas r\u00f3\u017cne plotki w okolicy, „\u017ce za grube dolary przechowuj\u0105 \u017cydowskie dziecko\u201d. A gdy jeszcze przed kilkoma miesi\u0105cami ukrywa\u0142a si\u0119 u nas \u017cona jednego z przyjaci\u00f3\u0142 Ojca, ciotka Zosia Maszewska poszukiwana przez gestapo dodano jeszcze \u201eI \u017byd\u00f3wk\u0119\u201d.
\n<\/em>Blokada min\u0119\u0142a. Odeszli.
\n<\/em>21 sierpnia, gdy Mama Tch\u00f3rzyna w Chom\u0119ciskach rozgl\u0105da\u0142a si\u0119 bezradnie po swoim ugorze, gdy mieszka\u0142a jeszcze na komornym, w Warszawie Janek siedzia\u0142 u Babci przed klatk\u0105 schodow\u0105 na schodkach. Babcia z innymi s\u0105siadkami obiera\u0142y owoce na marmolad\u0119 dla powsta\u0144c\u00f3w. Obok dwa metry przed nimi igra\u0142a czternastomiesi\u0119czna Tereska. By\u0142o ju\u017c po po\u0142udniu.
\n<\/em>Nagle niebo pociemnia\u0142o huk i ob\u0142ok dymu, kurzu. To pocisk uderzy\u0142 w fos\u0119 za figur\u0105 Matki Boskiej, a r\u00f3wnocze\u015b\u00adnie da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 przera\u017aliwy krzyk dziecka.
\n<\/em>Obejrza\u0142em si\u0119… Babcia z Jankiem podnosi\u0142a si\u0119 niezdarnie z ziemi, a obok mnie niania podnosi\u0142a z ziemi brocz\u0105c\u0105 krwi\u0105 Teresk\u0119. Janek zarobi\u0142 w\u00f3wczas tylko guza. Tereska zmar\u0142a po godzinie na stole operacyjnym.
\n<\/em>A p\u00f3\u017aniej?!
\n<\/em>Po trzech dniach ustawicznego szturmu, drugiego wrze\u015bnia o godzinie 11.45 strza\u0142 do piwnicy. Janek porwany t\u0142umem przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w korytarzu piwnicznym. Kazano nam wychodzi\u0107 z piwnicy z r\u0119kami podniesionymi do g\u00f3ry. Janek po raz drugi zosta\u0142 wygnany z domu. Pognano nas na fort. Zamkni\u0119to w pierwszej z brzegu kazamacie, do kt\u00f3rej po chwili przez dymnik wrzucono pierwszy granat.
\n<\/em>Jeszcze przed zamkni\u0119ciem kazamaty jaki\u015b wysoki ksi\u0105dz towarzysz naszej niedoli, z krzy\u017cem w jednej, a flag\u0105 Czerwonego Krzy\u017ca w drugiej r\u0119ce pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 t\u0142um skaza\u0144c\u00f3w.
\n<\/em>Na zewn\u0105trz zaterkota\u0142 karabin maszynowy, potem cisza i podniesione niemieckie g\u0142osy. I zn\u00f3w kazano nam wychodzi\u0107.
\n<\/em>Wieczorem pognano nas na Dworzec Zachodni. Janek cz\u0119\u015bcio\u00adwo niesiony na r\u0119kach, cz\u0119\u015bciowo wlok\u0105c si\u0119 o w\u0142asnych si\u0142ach p\u0142aka\u0142 \u017ca\u0142o\u015bnie: \u201eDo piwnicy Mamo! Do piwnicy!\u201d A potem w Pruszkowie, kiedy zabrano Ojca chcia\u0142 chleba. Nie by\u0142o chleba. Wyszli\u015bmy przecie\u017c bez niczego.
\n<\/em>Zrezygnowana Matka ledwo trzyma\u0142a si\u0119 na nogach powiedzia\u0142a:
\n<\/em>– Janeczku! Nie mam chleba! Nic nie poradz\u0119! M\u00f3dl si\u0119!
\n<\/em>Janek ukl\u0105k\u0142 na b\u0142otnistym zape\u0142nionym odchodami betonie i prosto \u201epo ch\u0142opsku\u201d prze\u017cegna\u0142 si\u0119.
\n<\/em>– Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj\u2026
\n<\/em>Nagle doszed\u0142 nas znajomy g\u0142os: \u201ePani Janino! Pani Janino! Z rogu hali szed\u0142 ku nam nas s\u0105siad pan Szczerkowski nios\u0105c w d\u0142oniach ciep\u0142y bochenek bia\u0142ego chleba. P\u00f3\u017aniej transport. Zn\u00f3w p\u0142acz Janka: \u201eMamusiu pi\u0107! Mamusiu chleba!\u201d
\n<\/em>Barak w Cz\u0119stochowie. I wreszcie, w ko\u0144cu wrze\u015bnia, kiedy ju\u017c Ojcu uda\u0142o si\u0119 uciec z obozu, w\u0142asny dach nad g\u0142ow\u0105 na niskim poddaszu.
\n<\/em>Tak! W Cz\u0119stochowie Janek sta\u0142 si\u0119 najserdeczniejszym towarzyszem i przyjacielem Babci.
\n<\/em>To ju\u017c tam na poddaszu mieszkali\u015bmy, gdy w grudniu wysze\u00add\u0142em z Jankiem na spacer. Chc\u0105c go w\u00f3wczas rozerwa\u0107, mia\u0142 przecie\u017c cienkie paletko, zacz\u0105\u0142em w niego rzuca\u0107 \u015bnie\u017ckami. Zapragn\u0105\u0142 si\u0119 zrewan\u017cowa\u0107. Zanurzy\u0142 r\u0105czki w puszystym \u015bniegu. Nagle krzyk:
\n<\/em>–\u00a0 Maciu\u015b! Parzy! Parzy! – krzycza\u0142.
\n<\/em>Dopiero w tym momencie zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce odezwa\u0142y si\u0119 jego obozowo-transportowe odmro\u017cenia sprzed dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 roku. W\u0142a\u015bnie przechodzi\u0142o dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy niemieckich. Janek przesta\u0142 p\u0142aka\u0107 tul\u0105c si\u0119 do moich ramion.
\n<\/em>– Was ist geschehen? – zapyta\u0142 jeden z \u017co\u0142nierzy z trosk\u0105 w g\u0142osie. Popatrzy\u0142em na niego spode \u0142ba os\u0142aniaj\u0105c ramionami Janka:
\n<\/em>– Er ist gefroren – odpowiedzia\u0142em sucho.
\n<\/em>To miejsca od tego dnia nazwa\u0142 Janek \u201eNiemcow\u0105 g\u00f3rk\u0105\u201d. Wreszcie 17 stycznia radzieccy \u017co\u0142nierze przynie\u015bli nam na swoich bagnetach wolno\u015b\u0107. Mogli\u015bmy wr\u00f3ci\u0107 do Warszawy.
\n<\/em>Popatrzy\u0142em na Mam\u0119 Tch\u00f3rzyn\u0119. Ci\u0105gn\u0119\u0142a sw\u0105 opowie\u015b\u0107 dalej.
\n<\/em>– Jak wr\u00f3ci\u0142am to g\u0142\u00f3d by\u0142. Chodzi\u0142am na wyrobek. Nie mia\u0142am czem pola obsia\u0107, ani obsadzi\u0107.
\n<\/em>Czternastego kwietnia 1945 roku wracam, a tu na moim polu dwie trumienki. Obuch ich zgin\u0119\u0142o. Mina rozerwa\u0142a. Rozbierali. Pe\u0142no ich by\u0142o tych min na naszym polu. Bolcio podobno \u017cy\u0142 jeszcze, bo flaczki sobie wk\u0142ada\u0142 do brzuszka – tak mi m\u00f3wili choma\u0144skie. Jak przysz\u0142am to ju\u017c oba by\u0142a zastyg\u0142e w trumienkach. Jeszcze jeden ch\u0142opiec wtedy zgin\u0105\u0142. Maciusiu, my\u015bla\u0142am, \u017ce ja wariacji dostan\u0119. C\u00f3rki w Niemczech, Jasiunio w Warszawie w wojnie. Tak! A ja zosta\u0142am sama.
\nW tym momencie dosz\u0142o mnie pochlipywanie Haliny.\u00a0<\/em><\/p>\n