![\"okladka](\"http:\/\/piekarscy.com.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/okladka-niepodleglosc-i-pamiec-205x300.jpg\")
<\/a><\/p>\nMaciej Piekarski<\/strong><\/em><\/p>\nGlosa do Przedwio\u015bnia<\/strong><\/em><\/p>\n…<\/p>\n
Mowa do r\u0119ki<\/strong><\/em><\/p>\nRodzina Dziadka musia\u0142a si\u0119 rozdzieli\u0107. Ojciec mia\u0142 wtedy 20 lat, stryjowie – Czes\u0142aw, lat 18, Zbyszek, lat 16. Ojciec i stryj Czes\u0142aw byli w najbardziej niebezpiecznym wieku jak na rewolucyjne czasy. Podj\u0119to rodzinn\u0105 decyzj\u0119, \u017ce Ojciec ze Stryjem Czes\u0142awem b\u0119d\u0105 wraca\u0107 oddzielnie – bezpo\u015brednio do Polski, drog\u0105 l\u0105dow\u0105. Natomiast Dziadek z Babk\u0105 i stryjem Zbyszkiem przetart\u0105 ju\u017c drog\u0105 morsk\u0105 przez Batumi i Konstantynopol. Odtwarzam powr\u00f3t Ojca na podstawie dokument\u00f3w, zachowanej korespondencji i jego bezpo\u015bredniej relacji. Ojciec i Stryj Czes\u0142aw wyruszyli bowiem pierwsi.<\/em>
\n Ojca paszport to \u201eUdostwierenie Nr 166\u201d – kartka papieru z fotografi\u0105 Ojca zapisana na maszynie cyrylic\u0105, wydana 9 lipca 1921 r. przez Komitet Os Reemigracji Obywateli Polski, opatrzona w dniu 10 lipca 1921 r. przez konsula perskiego Mamed Chana za numerem 1382. Na dokumencie tym jest jeszcze jedna piecz\u0119\u0107 w czerwonym tuszu odbita w dniu 20 sierpnia 1921 r. – w\u00f3wczas najwa\u017cniejsza dla Ojca – piecz\u0119\u0107 otwieraj\u0105ca drog\u0119 do Ojczyzny – piecz\u0119\u0107 \u201eCzerezwyczajki\u201d. Jest to piecz\u0119\u0107 kolista z p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem I gwiazd\u0105 w \u015brodku z napisami w j\u0119zyku tiurskim i rosyjskim z napisem w otoku: \u201eAzerbejd\u017ca\u0144ska, Socjalisticzeskaja, Soyietskaja Respublika. – Narodnyj Komissariat Wnutriennych Die\u0142\u201d (Azerbejd\u017ca\u0144ska Socjalistyczna Sowiecka Republika – Narodowy Komisariat Spraw Wewn\u0119trznych).<\/em>
\n Z Baku wyjechali nazajutrz, 21 sierpnia, w gromadzie Polak\u00f3w. Wraz z nimi jechali pa\u0144stwo Piotrowscy z synem Ignacym i c\u00f3rk\u0105 Lidi\u0105, ich r\u00f3wie\u015bnikami. Pani Piotrowska z domu Prylowa, by\u0142a urodzona w Rydze, mia\u0142a wi\u0119c k\u0142opoty z uzyskaniem \u015bwiadectwa umo\u017cliwiaj\u0105cego powr\u00f3t do Polski. Dlatego te\u017c Ojciec ze Stryjem \u201eprzyznali si\u0119\u201d do pani Piotrowskiej jako do matki. Nazwisko troch\u0119 podobne, urz\u0119dnicy czerezwyczajki nie znali alfabetu \u0142aci\u0144skiego, przy tym pewna suma \u0142ap\u00f3wki i\u2026 – uda\u0142o si\u0119. Jechali kolej\u0105 w specjalnie za grube pieni\u0105dze kupionym wagonie towarowym. Na ka\u017cdej w\u0119z\u0142owej wi\u0119kszej stacji musieli p\u0142aci\u0107 \u0142ap\u00f3wki. Rubel nie wsz\u0119dzie by\u0142 ch\u0119tnie przyjmowan\u0105 walut\u0105. Czasami walut\u0119 zast\u0119powa\u0142a gar\u015b\u0107 soli, za to, aby wagon doczepili do poci\u0105gu jad\u0105cego w kierunku Polski. W po\u0142owie pa\u017adziernika przybyli do Koziatynia, ma\u0142ego miasteczka po\u0142o\u017conego w odleg\u0142o\u015bci 26 kilometr\u00f3w na po\u0142udnie od Berdyczowa. W Koziatyniu znajdowa\u0142 si\u0119 swego rodzaju ob\u00f3z przej\u015bciowy dla tzw. \u201ezak\u0142adnik\u00f3w polskich\u201d. Gdy dojechali do Koziatynia byli ju\u017c trzeci\u0105 grup\u0105 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w tym obozie. Miejscowa ukrai\u0144ska czcrezwyczajka dok\u0142adnie i d\u0142ugo sprawdza\u0142a dokumenty wszystkich. Wraz z Ojcem i Stryjem, pr\u00f3cz pa\u0144stwa Piotrowskich w Koziatyniu przebywali inni znajomi z Tyflisu i Baku, a w\u015br\u00f3d nich ich r\u00f3wie\u015bnicy i koledzy z baki\u0144skiej szko\u0142y, m\u0142ody Araszkiewicz i Wiktor Kozio\u0142kiewicz, za\u015b spo\u015br\u00f3d starszych os\u00f3b panowie Ottomarsztajn, Steblewski, Franciszek Jesionowski i pa\u0144stwo Trzcina. Czerezwyczajka zakwestionowa\u0142a dokumenty Kozio\u0142kiewicza i Araszkiewicza, ale uda\u0142o si\u0119 przekupi\u0107 komendanta. Warunki w obozie by\u0142y koszmarne, brud, g\u0142\u00f3d i choroby. Podczas pobytu w Koziatyniu zmar\u0142 pan Nowakowski, ten sam, dla kt\u00f3rego pozdrowienia przesy\u0142a\u0142 na r\u0119ce Dziadka pan Gruszkiewicz. 29 pa\u017adziernika wyruszy\u0142a do Polski pierwsza grupa reemigrant\u00f3w. Ojciec, Stryj i pa\u0144stwo Piotrowscy musieli jeszcze czeka\u0107. Ostatecznie do punktu odprawy granicznej w R\u00f3wnem do Etapu Urz\u0119du Emigracyjnego przybyli dopiero 22 stycznia 1922 r. Na Etapie Urz\u0119du Emigracyjnego musieli jeszcze przej\u015b\u0107 tak zwan\u0105 kwarantann\u0119, dok\u0142adne badanie lekarskie i proces odwszawiania. Wyp\u0142acono te\u017c im zapomog\u0119 w wysoko\u015bci 3.000 marek polskich na g\u0142ow\u0119 i jak\u0105\u015b z\u0142achan\u0105 bielizn\u0119. \u015awiadectwo lekarskie wystawione przez Etap Urz\u0119du Emigracyjnego zachowane do dzi\u015b ma numer 100692. Do tego czasu przez wschodni\u0105 granic\u0119 powr\u00f3ci\u0142o do Polski ponad sto tysi\u0119cy Polak\u00f3w.<\/em><\/p>\nPrzeszkody i u\u0142atwienia<\/strong><\/em><\/p>\nDziadek z Babk\u0105 i stryjem Zbyszkiem nieco p\u00f3\u017aniej opu\u015bcili Baku, p\u00f3\u017aniej te\u017c przybyli do Polski.<\/em>
\n Dokumentem upowa\u017cniaj\u0105cym Dziadka do repatriacji by\u0142a wspomniana karta legitymacyjna, kt\u00f3ra zast\u0119powa\u0142a paszport. Dzi\u015b po\u017c\u00f3\u0142k\u0142a zawiera moc stempli – wizy perskie, tureckie, w\u0142oskie oraz lakow\u0105 piecz\u0119\u0107 z wizerunkiem polskiego Or\u0142a.<\/em>
\n W\u00f3wczas na terenie Baku opiek\u0119 nad obywatelami polskimi sprawowa\u0142 konsul perski, Mamed Chan, za\u015b w Batumi konsul w\u0142oski. Nie ca\u0142y dobytek mogli Dziadkowie zabra\u0107 ze sob\u0105. Meble musieli zostawi\u0107. A pochodzi\u0142y one z maj\u0105tku Henryka Sienkiewicza w Obl\u0119gorku, nabyte przez Dziadka podczas pobytu w Polsce, po \u015bmierci pisarza. Zosta\u0142y przez Dziadka zdeponowane w Baku na plebanii polskiego ko\u015bcio\u0142a parafialnego pod wezwaniem Matki Boskiej pod opiek\u0105 proboszcza, ksi\u0119dza Stefana Demarowa, w dniu 30 pa\u017adziernika 1921 r. Dziadkowie zdecydowali si\u0119 na powr\u00f3t do kraju drog\u0105 przetart\u0105 przez pana Gruszkiewicza. Podr\u00f3\u017c z Baku do Batumi odbyli kolej\u0105. Batumi opu\u015bcili 29 listopada 1921 r. na w\u0142oskim statku \u201eCarniolia\u201d, starej rozklekotanej \u0142ajbie, na kt\u00f3rej pr\u00f3cz emigrant\u00f3w wieziono byd\u0142o. Nieszcz\u0119sne wo\u0142y i barany, pozamykane w drewnianych klatkach na pok\u0142adzie, rycza\u0142y podczas ca\u0142ej drogi. W po\u0142owie rejsu nadszed\u0142 sztorm. Zwierz\u0119ta miota\u0142y si\u0119 w klatkach rani\u0105c o deski, \u0142ami\u0105c ko\u0144czyny, cierpi\u0105c wraz z lud\u017ami na chorob\u0119 morsk\u0105.<\/em>
\n Do Konstantynopola statek przybi\u0142 dopiero 22 grudnia. Pobyt w Konstantynopolu trwa\u0142 a\u017c do stycznia 1922 r. – ca\u0142y miesi\u0105c. W polskim konsulacie Dziadek otrzyma\u0142 polecenie przewiezienia do kraju poczty dyplomatycznej, dzi\u0119ki czemu uzyska\u0142 pewne u\u0142atwienie w drodze do Polski. W kilka dni po przybyciu Ojca i Stryja do Polski nadjechali Dziadek, Babka i Stryj Zbyszek. Rodzina by\u0142a w komplecie.<\/em>
\n A co dzia\u0142o si\u0119 tam, sk\u0105d przybyli?<\/em><\/p>\nPowik\u0142ane losy <\/strong><\/em><\/p>\nD\u0142ugo trwa\u0142y walki kaukaskich narod\u00f3w i plemion mi\u0119dzy sob\u0105, a tak\u017ce z rewolucyjnym wojskiem. Od 1922 r. zapanowa\u0142 terror, aresztowania i zsy\u0142ki za ko\u0142o polarne. W latach 1929-2931 trwa\u0142a woj na domowa, a szczeg\u00f3lnie krwawe walki mia\u0142y miejsce w Karabachu. <\/em>
\n W tym czasie Polska przyj\u0119\u0142a do siebie wielu syn\u00f3w kaukaskich narod\u00f3w. Wielu z nich odwdzi\u0119czy si\u0119 jej jak najbardziej ukochanej matce. Gruzini – mjr WP, Artemi Aroniszydze, mjr Walerian Tewzadze bronili w 1939 r. Warszawy, odznaczeni zostali obydwaj Orderami Virtuti Militarii V Klasy.<\/em>
\n Druga Wojna \u015bwiatowa nie omin\u0119\u0142a narod\u00f3w Kaukazu. Hitlerowskie wojska stan\u0119\u0142y u wr\u00f3t \u0142a\u0144cucha g\u00f3rskiego. Wykorzystuj\u0105c z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0119 stalinowskiego terroru, rozniecaj\u0105c nacjonalizmy zacz\u0119li hitlerowcy w\u015br\u00f3d radzieckich je\u0144c\u00f3w pochodzenia azerbejd\u017ca\u0144skiego werbowa\u0107 ochotnik\u00f3w do oddzia\u0142\u00f3w nacjonalistycznych SS, podobnie jak to czynili z Turkiesta\u0144czykami i Ukrai\u0144cami. Sformowany z by\u0142ych je\u0144c\u00f3w Batalion SS \u201eAzerbejd\u017can\u201d zapisa\u0142 si\u0119 krwawo podczas Powstania Warszawskiego. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie w\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 Gruzini, Ormianie i Azerowie zbiegli z niewoli niemieckiej, b\u0105d\u017a uwolnieni przez Polak\u00f3w. Walczyli z powsta\u0144cami rami\u0119 w rami\u0119. Ci kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119, nie powr\u00f3cili jednak do swych rodzin, Ojczyzna miast witaj\u0105cych otwartych ramion mia\u0142a dla nich otwarte wrota \u0142agr\u00f3w.<\/em>
\n Gdy wczytywa\u0142em si\u0119 w dokumenty rodzinnego archiwum, ch\u0142on\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie doniesienia o dokonywuj\u0105cych si\u0119 w Zwi\u0105zku Radzieckim dzi\u0119ki Michai\u0142owi Gorbaczowowi przemianach, gdy jednak\u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie s\u0142ysz\u0119 o niepokojach etnicznych na Kaukazie wydaje mi si\u0119, \u017ce nad tym masywem g\u00f3rskim ci\u0105gle jeszcze unosi si\u0119 duch Stalina i Berii utrwalonych obok mej Babki na pami\u0105tkowej fotografii.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W 1994 roku w pierwszym numerze pisma „Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i Pami\u0119\u0107” wydawanym do dzi\u015b przez Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 mojego Ojca Macieja Piekarskiego o losach rodzinnych na Kaukazie. Oto pi\u0105ty\u00a0jego fragment. Ostatni. \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 i Pami\u0119\u0107” R.I. nr 1 1994 Maciej Piekarski Glosa do Przedwio\u015bnia … Mowa do r\u0119ki Rodzina Dziadka musia\u0142a si\u0119 rozdzieli\u0107. Ojciec mia\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,4],"tags":[135,810,87,84,85,622,32,29,39,791,790,137,136,86,37,31],"class_list":["post-6267","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-piekarscy","category-ruszczykowscy","tag-baku","tag-batumi","tag-bronislaw-michal-piekarski","tag-bronislaw-piekarski","tag-czeslaw-piekarski","tag-kaukaz","tag-ludwik-piekarski","tag-ludwik-roch-piekarski","tag-ludwik-rola-piekarski","tag-muzeum-niepodleglosci","tag-niepodleglosc-i-pamiec","tag-tbilisi","tag-tyflis","tag-zbigniew-piekarski","tag-zofia-konstancja-ruszczykowska","tag-zofia-konstancja-z-ruszczykowskich-piekarska"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6267"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6267\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6273,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6267\/revisions\/6273"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"okladka](\"http:\/\/piekarscy.com.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/okladka-niepodleglosc-i-pamiec.jpg\")
<\/a><\/p>\n