{"id":14263,"date":"2020-09-16T10:48:19","date_gmt":"2020-09-16T08:48:19","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarscy.com.pl\/?p=14263"},"modified":"2020-09-28T08:24:19","modified_gmt":"2020-09-28T06:24:19","slug":"o-czym-szumia-listy-czyli-wiedza-o-przodkach-tkwi-w-epistolografii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/?p=14263","title":{"rendered":"O czym szumi\u0105 listy, czyli wiedza o przodkach tkwi w epistolografii"},"content":{"rendered":"

Listy, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 po naszych przodkach, krewnych czy przyjacio\u0142ach rodziny mog\u0105 odkry\u0107 przed nami niespodziewane historie. Cho\u0107, jak to bywa w przypadku papieru, przyjmie on wszystko. Codzienne rozterki, t\u0119sknota za mam\u0105, babci\u0105 czy siostr\u0105. Jaka wiedza wyp\u0142ywa z rodzinnych list\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

O tym, \u017ce listy to kopalnia wiedzy o cz\u0142owieku wiadomo od dawna. Wed\u0142ug badaczy list jest prawdopodobnie tak stary, jak stare jest samo pismo. W ko\u0144cu to po prostu pisemna wiadomo\u015b\u0107 sporz\u0105dzona wtedy, gdy nie mo\u017cna porozmawia\u0107 z kim\u015b twarz\u0105 w twarz. Czy\u017c nie listy stanowi\u0105 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Biblii? Czy\u017c to nie list \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a do Koryntian czytany jest podczas \u015blubu i cytowany jako najpi\u0119kniejsze s\u0142owa o mi\u0142o\u015bci? \u201eGdybym m\u00f3wi\u0142 j\u0119zykami ludzi i anio\u0142\u00f3w, a mi\u0142o\u015bci bym nie mia\u0142, sta\u0142bym si\u0119 jak mied\u017a brz\u0119cz\u0105ca albo cymba\u0142 brzmi\u0105cy. Gdybym te\u017c mia\u0142 dar prorokowania i zna\u0142 wszystkie tajemnice, i posiada\u0142 wszelk\u0105 wiedz\u0119, i wszelk\u0105 [mo\u017cliw\u0105] wiar\u0119, tak i\u017cbym g\u00f3ry przenosi\u0142. a mi\u0142o\u015bci bym nie mia\u0142, by\u0142bym niczym.\u201d<\/p>\n

Fa\u0142szerstwa kontra orygina\u0142y<\/strong><\/p>\n

Listy to jednak nie tylko wspania\u0142e s\u0142owa, czy historie, ale\u2026 kopalnia wiedzy o cz\u0142owieku i jego stosunkach rodzinnych. Oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce\u2026 s\u0105 autentyczne. Historia zna ju\u017c bowiem kilka fa\u0142szerstw. Do najs\u0142ynniejszych nale\u017cy sprawa rzekomych list\u00f3w Chopina do Delfiny potockiej, kt\u00f3rym w swoim czasie Jerzy Maria Smoter po\u015bwi\u0119ci\u0142 ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eSp\u00f3r o listy Chopina do Delfiny Potockiej\u201d. Udowodnienie fa\u0142szerstwa sprawi\u0142o zreszt\u0105 zaw\u00f3d wielu osobom, kt\u00f3re chcia\u0142y wierzy\u0107, \u017ce nasz, tak na wskro\u015b polski kompozytor, by\u0142 nie tylko wra\u017cliwym i umuzykalnionym romantykiem, ale te\u017c zwyczajnie jurnym ch\u0142opem lubi\u0105cym seks. C\u00f3\u017c\u2026 fragment jednego z list\u00f3w brzmia\u0142 bowiem: Ty dla mnie wrotami raju jeste\u015b, dla Ciebie s\u0142awy, tw\u00f3rczo\u015bci, wszystkiego si\u0119 wyrzekn\u0119. Wol\u0119 nic nie tworzy\u0107, byle si\u0119 z Tob\u0105 po\u0142o\u017cy\u0107, ja zawsze najwierniejszy Fryc, co mocno t\u0119skni do Twych cudnych cyc!!! Wiem, \u017ce kochasz m\u00f3j dzyndz i jaja, a po tej dysertacji i szanowa\u0107 musisz, bo nie tylko nam rozkosz sprawiaj\u0105, ale i mojej tw\u00f3rczo\u015bci s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em.<\/em> Niestety\u2026 Paulina Czernicka, kt\u00f3ra twierdzi\u0142a, \u017ce jest w\u0142a\u015bcicielk\u0105 list\u00f3w, poproszona o dostarczenie badaczom orygina\u0142\u00f3w poinformowa\u0142a, \u017ce zosta\u0142y one jej skradzione. Listy badano pod k\u0105tem autentyczno\u015bci i stwierdzono, \u017ce jedynym faktem, kt\u00f3ry za tym przemawia jest ich styl, ale ten Czernicka mog\u0142a zaczerpn\u0105\u0107 z innych list\u00f3w Chopina. Poza tym nie zgadzaj\u0105 si\u0119 daty spotka\u0144 i inne wydarzenia w listach opisane.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie Delfina Potocka by\u0142a te\u017c kochank\u0105 Zygmunta Krasi\u0144skiego, a ich korespondencja mi\u0142osna jest ju\u017c na pewno prawdziwa. Pe\u0142na wznios\u0142ych s\u0142\u00f3w, pokazuj\u0105cych t\u0119sknot\u0119 poety do kobiety, kt\u00f3ra uchodzi\u0142a za najpi\u0119kniejsz\u0105 niewiast\u0119 swojej epoki. Krasi\u0144ski pisa\u0142 bowiem: Czym\u017ce list Tw\u00f3j ka\u017cdy, je\u015bli nie Tob\u0105, ale Tob\u0105 pod tym kszta\u0142tem. Dlaczeg\u00f3\u017c nie mog\u0142aby\u015b i pod innym mi si\u0119 objawi\u0107? Dlaczego by Twoja posta\u0107 nie zdo\u0142a\u0142a powt\u00f3rzy\u0107 si\u0119 tysi\u0105c razy, polecie\u0107 do mnie przez fale powietrza jak \u015bwiat\u0142o, jak magnetyzm? Dialy, dzi\u015b wiecz\u00f3r ja czekam na Ciebie. Czy przyjdziesz w p\u0142aszczu b\u0142\u0119kitnym i bia\u0142ej sukni, czy przyjdziesz do mego pokoju, kiedy ja sam b\u0119d\u0119, kiedy powiem: \u201ePoka\u017c mi si\u0119, Dialy!\u201d \u2013 Uka\u017cesz mi si\u0119 cicha. <\/em>Krasi\u0144ski nie planowa\u0142 z Delfin\u0105, gdy\u017c ma\u0142\u017ce\u0144stwo uwa\u017ca\u0142 za gr\u00f3b mi\u0142o\u015bci. Zapewne sw\u00f3j listowny romans z ni\u0105 traktowa\u0142 jako swoiste \u201e\u017cycie pozagrobowe\u201d, gdy\u017c do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 jego 3500 list\u00f3w do Potockiej, kt\u00f3re powsta\u0142y na przestrzeni 10 lat.<\/p>\n

Cztery wersje odpowiedzi Kozak\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Do dzi\u015b trwa sp\u00f3r, czy prawdziwym jest list Kozak\u00f3w zaporoskich do Su\u0142tana. Rzekomo podpisany przez atamana koszowego Iwana Sirk\u0119 wraz z \u201eca\u0142\u0105 Sicz\u0105 Zaporosk\u0105\u201d ma stanowi\u0107 odpowied\u017a na ultimatum su\u0142tana osma\u0144skiego Mehmeda IV. Su\u0142tan nakazywa\u0142 Kozakom podda\u0107 si\u0119 mi dobrowolnie bez \u017cadnego oporu i nie kaza\u0107 mi si\u0119 wi\u0119cej waszymi napa\u015bciami przejmowa\u0107.<\/em> W odpowiedzi Kozacy napisali mu: Ty, su\u0142tanie, diable turecki, przekl\u0119tego diab\u0142a bracie i towarzyszu, samego Lucyfera sekretarzu. Jaki z ciebie do diab\u0142a rycerz, je\u015bli nie umiesz go\u0142\u0105 dup\u0105 je\u017ca zabi\u0107. Twoje wojsko zjada czarcie g\u00f3wno. Nie b\u0119dziesz ty, suki ty synu, syn\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skiej ziemi pod sob\u0105 mie\u0107, walczy\u0107 b\u0119dziemy z tob\u0105 ziemi\u0105 i wod\u0105, kurwa twoja ma\u0107. Kucharzu ty babilo\u0144ski, ko\u0142odzieju macedo\u0144ski, piwowarze jerozolimski, garbarzu aleksandryjski, \u015bwi\u0144ski pastuchu Wielkiego i Ma\u0142ego Egiptu, \u015bwinio arme\u0144ska, podolski z\u0142odziejaszku, ko\u0142czanie tatarski, kacie kamieniecki i b\u0142a\u017anie dla wszystkiego, co na ziemi i pod ziemi\u0105, szata\u0144skiego w\u0119\u017ca potomku i chuju z\u0142amany. \u015awi\u0144ski ty ryju, kobyli zadzie, psie rze\u017anika, niechrzczony \u0142bie, kurwa twoja ma\u0107.<\/em><\/p>\n

O tak ci Kozacy zaporoscy odpowiadaj\u0105, plugawcze. Nie b\u0119dziesz ty nawet naszych \u015bwi\u0144 wypasa\u0107. Teraz ko\u0144czymy, daty nie znamy, bo kalendarza nie mamy, miesi\u0105c na niebie, a rok w ksi\u0119gach zapisany, a dzie\u0144 u nas taki jak i u was, za co mo\u017cecie nas w dup\u0119 poca\u0142owa\u0107!<\/em><\/p>\n

Historycy sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 do tego, \u017ce jest to najprawdopodobniej znacznie p\u00f3\u017aniej napisana mistyfikacja. Do dzi\u015b zachowa\u0142a si\u0119 bowiem tylko kopia pochodz\u0105ca z XVIII wieku. Ukrai\u0144cy w opracowaniach podaj\u0105 zreszt\u0105 cztery wersje tre\u015bci listu, z kt\u00f3rych ka\u017cda w tym j\u0119zyku w pewnych fragmentach przezabawnie si\u0119 rymuje. Na szcz\u0119\u015bcie ca\u0142o\u015b\u0107, nawet je\u015bli jest mistyfikacj\u0105, pokazuje jak wymy\u015blne przekle\u0144stwa stosowano przed wiekami.<\/p>\n

O czym pisa\u0142 Kr\u00f3l<\/strong><\/p>\n

Prawdziwa jest natomiast korespondencja Jana III Sobieskiego do Marysie\u0144ki. Tu widzimy prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i po\u017c\u0105danie, gdy kr\u00f3l pisze: Teraz dlaczego mi\u0119 roz\u0142\u0105cza z Wci\u0105 sercem moim, trudno si\u0119 jego \u015bwi\u0119tej bada\u0107 woli, mam jednak w Nim nadziej\u0119, \u017ce widz\u0105c wszystkie skryto\u015bci serca mego. nie dopu\u015bci na mnie tego, czego bym znie\u015b\u0107 nie m\u00f3g\u0142 bez obrazy podobno Jego samego. Nie zabijaj\u017ce mi\u0119 tym, moja duszo jedyna, wi\u0119cej; bo o tym my\u015bl\u0105c, przed czasem najokrutniejsz\u0105 przysz\u0142oby umiera\u0107 \u015bmierci\u0105. Ja, je\u015blim kiedy zgrzeszy\u0142 przeciwko Wci memu sercu, przepraszam uni\u017cenie, ca\u0142uj\u0105c milion razy w \u015bliczne n\u00f3\u017cki. <\/em>Z list\u00f3w dowiadujemy si\u0119 te\u017c co nieco o rodzinie i stosunkach w niej panuj\u0105cych. Pewnym jest, \u017ce Fanfanik \u2013 stanowi\u0142 \u201eoczko w \u201eg\u0142owie\u201d monarchy: Fanfanowi nieborakowi wszyscy k\u0142aniaj\u0105, a ja go z duszy ob\u0142apiam i ca\u0142uj\u0119. Niech mu P. B\u00f3g da zdrowie, je\u015bli to b\u0119dzie z chwa\u0142\u0105 jego \u015bwi\u0119t\u0105.<\/em><\/p>\n

Sporo jest o kontaktach dyplomatycznych z obcokrajowcami. Jednym z nich by\u0142 Jerzy Fryderyk ks. Waldeck, kt\u00f3ry w 1683 dowodzi\u0142 wojskami bawarskimi w bitwie pod Wiedniem. Kr\u00f3l pisa\u0142 o nim: Waldeck przyjecha\u0142 tak\u017ce w godzin\u0119 jak\u0105\u015b po ksi\u0119ciu lotary\u0144skim. (\u2026) Naprz\u00f3d nie chcia\u0142 pi\u0107 inszego wina, jeno mozelskie z wod\u0105, i to wody bardzo si\u0142a; jako\u017c cale nie pija. Rozochociwszy si\u0119 jednak, pi\u0142 i w\u0119gierskie. \u00d3w Taff, co by\u0142 pos\u0142em od niego na mojej elekcji, by\u0142 te\u017c z nim, i zda mi si\u0119, \u017ce jest we wszystkim Robakowskim, i cz\u0119sto mu do ucha szepta\u0142 i aby by\u0142 nie pi\u0142, przestrzega\u0142; ale si\u0119 za\u015b i sam str\u00f3\u017c upi\u0142, i sam\u017ce potem ochoty dodawa\u0142. Gdy ju\u017c sobie tedy podpi\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119, po r\u00f3\u017cnych komplementach pyta\u0142, jako si\u0119 zowie po polsku ojciec i brat. Powiedziano mu. Tedy (jako owo ks. arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski zwyk\u0142 czyni\u0107) powt\u00f3rzy\u0142 to z pi\u0119\u0107set razy, pokazuj\u0105c na mnie: \u201eTo ojciec, a ja syn, a wy bracia moi\u201d. Na Fanfanika za\u015b coraz, \u017ce \u201eten wprz\u00f3d i tamci trzej, a ja pi\u0105ty\u201d. To znowu w moment zapomnia\u0142, jak ojciec po <\/em>polsku. To tak tego by\u0142o przez kilka godzin.<\/em><\/p>\n

Listy ze szko\u0142y<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Myli\u0142by si\u0119 jednak kto\u015b, kto by my\u015bla\u0142, \u017ce tylko listy wielkich przynosz\u0105 wiedz\u0119 o \u015bwiecie, historii czy dawnych obyczajach. W 2005 roku z posiadanych przeze mnie list\u00f3w do rodzic\u00f3w pisanych w latach 1922-24 przez Zbigniewa Piekarskiego powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka \u201eDziewi\u0119tnastoletni marynarz\u201d. To opowie\u015b\u0107 o Szkole Morskiej w Tczewie uwa\u017canej za kolebk\u0119 polskich nawigator\u00f3w. Czytaj\u0105c je poznajemy rzecz jasna autora i jego rodzin\u0119, ale przede wszystkim \u017cycie w szkole morskiej oraz dalekomorskie podr\u00f3\u017ce pierwszym historycznym polskim statkiem szkolnym \u201eLw\u00f3w\u201d. Listy s\u0105 jednym zachowanym zbiorem epistolograficznym dotycz\u0105cym szko\u0142y morskiej i stanowi\u0105cym komplet obrazuj\u0105cy codzienne \u017cycie w nowej plac\u00f3wce edukacyjnej na odrodzonych ziemiach polskich. Ich autor pisa\u0142: Mamy tu takiego drugiego kapitana Maciejewicza, kt\u00f3ry przez nas jest pospolicie zwany \u201eMacaj\u0105\u201d, wydziera si\u0119 on od rana do nocy przez tub\u0119, kt\u00f3ra bardzo przypomina rur\u0119 od samowara. Zdarzy\u0142 tu si\u0119 taki wypadeczek. Jeden z uczni siedzia\u0142 na pok\u0142adzie i zwija\u0142 lin\u0119 w k\u00f3\u0142ka, a tymczasem \u201eMacaja\u201d nast\u0105pi\u0142 mu z ty\u0142u na link\u0119 tak, \u017ce ten nie m\u00f3g\u0142 jej wyci\u0105gn\u0105\u0107, nieodwracaj\u0105ca si\u0119 wi\u0119c krzykn\u0105\u0142: \u201eZ\u0142a\u017a z linki g\u00f3wno sobacze\u201d, a \u201eMacaja\u201d na to: „Ty sam g\u00f3wno sobacze” i poszed\u0142 sobie dalej.
\n<\/em>Dzi\u015b trzech jegomo\u015bci dosta\u0142o karne roboty. Jeden wymy\u0142 WC, drugi umywalnie, a trzeci oczy\u015bci\u0142 dzwon co wcale do przyjemnych rzeczy nie nale\u017cy. Wszystko tylko za to, \u017ce sp\u00f3\u017anili si\u0119 na zbi\u00f3rk\u0119.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

(\u2026) Od tygodnia z g\u00f3r\u0105, jak to pewnie wiadomo Tatusiowi z moich poczt\u00f3wek, jestem na \u201eLwowie\u201d. W podr\u00f3\u017cy od Gdyni do Dunkierki widzia\u0142em wiele rzeczy nieprawdopodobnych, jak na przyk\u0142ad, pranie bielizny w naczyniach, w kt\u00f3rych w czasie obiadu roznosz\u0105 zup\u0119 dla emigrant\u00f3w, lub rzyganie do tych samych naczy\u0144, kt\u00f3rych miedzy innymi tak samo jak i talerzy, kubk\u00f3w i \u0142y\u017cek nigdy nie myj\u0105 tylko wprost op\u0142ukuj\u0105, tak \u017ce siadaj\u0105c do sto\u0142u mo\u017cna ju\u017c wiedzie\u0107 co b\u0119dzie na obiad lub kolacj\u0119. Tak samo niewiarygodn\u0105 rzecz\u0105 mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 wydanie nam \u017cywno\u015bci na dwie doby w postaci \u00bd bochenka chleba i kawa\u0142ka surowej i s\u0142onej jak pies kie\u0142basy d\u0142ugo\u015bci 6-7 centymetr\u00f3w. Po drodze z Dunkierki do Cherbourga zatrzymywali\u015bmy si\u0119 w Arras, Amiens, Rouen, Medizon i Serqigny mogli\u015bmy zwiedzi\u0107 to miasto gdy\u017c w ka\u017cdem zatrzymywali\u015bmy si\u0119 na 3-5 godzin. W Rouen mieli\u015bmy na przyk\u0142ad mo\u017cno\u015b\u0107 obejrzenia s\u0142awnej katedry z grobami Joanny D\u2019Arc i Ryszard Lwie Serce i wielu innych s\u0142awnych kardyna\u0142\u00f3w i monarch\u00f3w. W Dunkierce jest wspania\u0142y port ca\u0142y podzielony na oddzielne baseny odgrodzone jeden od drugiego ruchomymi mostami, kt\u00f3re przy nadej\u015bciu statku bez szumu powolutku si\u0119 przekr\u0119caj\u0105 i pozostawiaj\u0105 wolne przej\u015bcie dla statku.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>Od razu po przeczytaniu tych fragment\u00f3w wida\u0107 jak zmieni\u0142a si\u0119 obyczajowo\u015b\u0107. Gdyby dzi\u015b na szkolnym statku odbywa\u0142o si\u0119 \u201epranie bielizny w naczyniach, w kt\u00f3rych w czasie obiadu roznosz\u0105 zup\u0119 dla emigrant\u00f3w, lub rzyganie do tych samych naczy\u0144\u201d <\/em>natychmiast wkroczy\u0142by Sanepid.<\/p>\n

 <\/p>\n

Jednym z bohater\u00f3w list\u00f3w jest Mamert Stankiewicz, kt\u00f3remu Karol Olgierd Borhardt po\u015bwi\u0119ci\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eZnaczy kapitan\u201d. U Zbyszka Mamert by\u0142 bohaterem historii, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce po przybyciu statku do portu w Londynie: Zdarzy\u0142 si\u0119 na \u201eLwowie\u201d ciekawy wypadek. Mianowicie znaleziono na statku par\u0119 butelek koniaku w czasie rewizji celnej, a \u017ce grozi\u0142o to grub\u0105 kar\u0105 (kt\u00f3r\u0105 ju\u017c statek zap\u0142aci\u0142), wi\u0119c komendant chcia\u0142 si\u0119 dowiedzie\u0107 czyj to koniak. Na og\u00f3lnej zbi\u00f3rce odezwa\u0142 si\u0119 do nas kandydat\u00f3w i za\u0142ogi w ten mniej wi\u0119cej spos\u00f3b: \u201eCelnicy chc\u0105 znaczy wiedzie\u0107, kto to chowa\u0142 koniak, wi\u0119c prosz\u0119 si\u0119 do mnie zg\u0142osi\u0107 i powiedzie\u0107 mi znaczy jego nazwisko. Je\u015bli si\u0119 znaczy nikt nie zg\u0142osi, to b\u0119d\u0119 musia\u0142 wyznaczy\u0107.\u201d Kogo to on chcia\u0142 wyznaczy\u0107 nie wiem, ale my zrozumieli\u015bmy, \u017ce to on chce zwali\u0107 na kogo\u015b ca\u0142\u0105 win\u0119. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozmowy na ten temat, dosz\u0142y one do uszu Mamerta, a ten, nie chc\u0105c widocznie z nami zadziera\u0107 (ju\u017c by\u0142y dwa strajki), zap\u0142aci\u0142 sam kar\u0119.<\/em><\/p>\n

Listy to tak\u017ce zagadka dla genealoga, kim s\u0105 postaci, kt\u00f3re wymienia? Zbyszek w jednym z list\u00f3w pisa\u0142: Uk\u0142ony Bankowcom, Jagusi i Pelci. Pannie Waci szczeg\u00f3lne uk\u0142ony. Niech si\u0119 raz ucieszy! Co tam! <\/em>Dopiero inne rodzinne listy pomog\u0142y mi odkry\u0107, \u017ce Jagusia i Pelcia by\u0142y c\u00f3rkami znajomych moich pradziadk\u00f3w. Niestety kim by\u0142a panna Wacia \u2013 nie wiem do dzi\u015b.<\/p>\n

Listy z wi\u0119zienia<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Listy pisano nie tylko ze szko\u0142y, czy pola walki, jak w przypadku Jana III Sobieskiego, ale tez i z wi\u0119zienia (i do wi\u0119zienia), cho\u0107 pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, ze to zawsze osobliwa korespondencja, gdy\u017c zawsze podlega cenzurze! Z takiej korespondencji mi\u0119dzy moj\u0105 stryjeczno-stryjeczn\u0105 babk\u0105 Stefani\u0105 z Ruszczykowskich Krosnowsk\u0105, a jej matk\u0105 Zofi\u0105 ze Skrzyneckich Ruszczykowsk\u0105 mog\u0142am u\u0142o\u017cy\u0107 ca\u0142\u0105 histori\u0119 wi\u0119ziennej odsiadki tej pierwszej, kt\u00f3ra trafi\u0142a do Fordonu jako wr\u00f3g narodu. By\u0142a powsta\u0144cem warszawskim \u2013 \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej i powsta\u0144cem warszawskim. Stefania pisa\u0142a do matki z wi\u0119zienia w Fordonie: Dosta\u0142am zezwolenie na z\u0142o\u017cenie listowne zezna\u0144 w sprawie wymordowania przez Niemc\u00f3w moich rannych w szpitalu \u2013 sprawi\u0142o mi to przyjemno\u015b\u0107, bo czu\u0142am, \u017ce bior\u0119 \u017cywy udzia\u0142 w \u017cyciu spo\u0142ecznym, \u017ce nie jestem wyrzucona poza nawias. (\u2026) Martwi\u0119 si\u0119 Tob\u0105 Tusie\u0144ko \u2013 wiem, \u017ce zawsze biedniejsi s\u0105 ci, co zostaj\u0105.<\/em> Uwiezion\u0105 w Fordonie c\u00f3rk\u0119 Zofia Ruszczykowska stara\u0142a si\u0119 wszelkimi si\u0142ami uwolni\u0107. Zachowa\u0142a si\u0119 nawet wizyt\u00f3wka in\u017cyniera Zas\u0142awa Malickiego, do kt\u00f3rego najwyra\u017aniej zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o pomoc, gdy\u017c na odwrocie wizyt\u00f3wki widnieje odr\u0119czny list (a wi\u0119c zn\u00f3w list!) skierowany do \u201eOb. Mjr. In\u017c. Aleksandra Wolskiego\u201d, \u00f3wczesnego dyrektora Departamentu IV Ministerstwa\u00a0Bezpiecze\u0144stwa Publicznego.<\/p>\n

\"\"<\/a>Kolego! Prosz\u0119 was bardzo, aby\u015bcie zechcieli \u0142askawie przyj\u0105\u0107 i w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci przychylnie za\u0142atwi\u0107 ob. Ruszczykowsk\u0105, moj\u0105 znajom\u0105, kt\u00f3ra ma zmartwienie rodzinne. \u0141\u0105cz\u0119 pozdrowienia i serdeczny u\u015bcisk d\u0142oni. Z. Malicki.<\/em> Nie wiadomo jednak jak wygl\u0105da\u0142a rozmowa z Wolskim, ani nawet czy Zofii Ruszczykowskiej uda\u0142o si\u0119 do niego trafi\u0107. 9 marca 1946 roku \u015bmiertelnie potr\u0105ci\u0142 j\u0105 przeje\u017cd\u017caj\u0105cy ulic\u0105 Rakowieck\u0105 samoch\u00f3d. W ostatnim li\u015bcie do brata, napisanym i wys\u0142anym na dzie\u0144 przed \u015bmierci\u0105, opisa\u0142a swoj\u0105 wizyt\u0119 u c\u00f3rki w wi\u0119zieniu. Sprawa Steni jest na dobrej drodze i wiem, \u017ce wywiezienie nie wp\u0142ynie gorzej na pomy\u015blne jej zako\u0144czenie. Mecz\u0119 si\u0119 jednak, \u017ce tak si\u0119 jeszcze ci\u0105gnie. Gdy si\u0119 dowiedzia\u0142am gdzie jest, zaraz wyszykowa\u0142am solidn\u0105 paczk\u0119 i wyjecha\u0142am. Droga by\u0142a szalenie m\u0119cz\u0105ca \u2013 w wagonie by\u0142am 16 godzin. Z Bydgoszczy do Fordonu jest blisko i jecha\u0142am wygodnie w jedn\u0105 stron\u0119 kolej\u0105, w drug\u0105 wspania\u0142ym autobusem. Steni\u0119 widzia\u0142am. Jest dobrej my\u015bli, trzyma si\u0119 dzielnie. W drug\u0105 stron\u0119\u00a0<\/em><\/p>\n

jecha\u0142am zn\u00f3w noc\u0105, by\u0142o zimno, wi\u0119c jeszcze dzi\u015b kaszl\u0119 i mam siln\u0105 chrypk\u0119. Paczki mo\u017cna wysy\u0142a\u0107 poczt\u0105, wi\u0119c jeszcze dzi\u015b wys\u0142a\u0142am dwie\u2026<\/em> Gdy jej c\u00f3rka pisa\u0142a do niej list i donosi\u0142a, jak bardzo martwi si\u0119 o matk\u0119 nie wiedzia\u0142a, \u017ce matka zwana przez ni\u0105 Tusie\u0144k\u0105 ju\u017c nie \u017cyje. Zreszt\u0105 obie paczki dotar\u0142y do niej do Fordonu ju\u017c po \u015bmierci matki. To o nich wspomina\u0142a w li\u015bcie Stenia pisz\u0105c dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej: Paczk\u0119 \u015bwi\u0105teczn\u0105 dosta\u0142y\u015bmy w porz\u0105dku. By\u0142y\u015bmy wzruszone sercem \u2013 palemka i baranek do dzi\u015b dnia stoj\u0105 na stole w celi.<\/em><\/p>\n

Listy z podr\u00f3\u017cy sanatorium<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 pisania list\u00f3w jest\u2026 roz\u0142\u0105ka. A tak to ju\u017c jest, gdy kto\u015b wyrusza w podr\u00f3\u017c. W 2013 roku z list\u00f3w pradziadka Antoniego Adamskiego do prababci Leokadii Karoliny z Przybytkowskich stworzy\u0142am z m\u0119\u017cem Zacharjaszem Muszy\u0144skim, kt\u00f3ry jest aktorem, spektakl \u201eListy do Skr\u0119cipitki\u201d. Spektakl opowiada nie tylko o mi\u0142o\u015bci nadawcy do adresatki, ale jest te\u017c opowie\u015bci\u0105 o t\u0119sknocie za ojczyzn\u0105 i postrzeganiem jej przez autora. Grany wielokrotnie, w 2018 roku z okazji stulecia odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, by\u0142 lekcj\u0105 historii dla rzeszy gimnazjalist\u00f3w i licealist\u00f3w, kt\u00f3rzy przez pryzmat opowie\u015bci o parze zwyk\u0142ych ludzi uczyli si\u0119, ile dla przeci\u0119tnego Polaka znaczy\u0142a kiedy\u015b ojczyzna i jak stawa\u0142 w obronie jej imienia. Pradziadek pisa\u0142 bowiem:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Towarzystwo marne, sami Kacapi \u2013 kolejarze. Zd\u0105\u017cy\u0142em ju\u017c jednemu nawymy\u015bla\u0107. A sta\u0142o si\u0119 tak: jest tu jedna panna dosy\u0107 inteligentna, z kt\u00f3r\u0105 ja si\u0119 zaznajomi\u0142em. Ot\u00f3\u017c spacerowa\u0142em z ni\u0105, ja rozmawia\u0142em po polsku, ona za\u015b pyta\u0142a si\u0119 o wyrazy, kt\u00f3rych nie rozumia\u0142a. Po drodze przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do nas jaki\u015b drab, zacz\u0105\u0142 rozmawia\u0107 z nami po rosyjsku i s\u0142ysz\u0105c, \u017ce ja m\u00f3wi\u0119 po polsku, odzywa si\u0119 do tej panny, \u017ce on ze wstr\u0119tem s\u0142ucha polsk\u0105 mow\u0119! Karolciu! Szatan mnie od razu opanowa\u0142! Wiesz jaki ja jestem gwa\u0142towny. Zwymy\u015bla\u0142em go strasznie! Plun\u0105\u0142em mu w oczy i w ko\u0144cu nam\u00f3wi\u0142em wszystkich, co ko\u0142o mnie siedz\u0105 przy obiedzie, \u017ceby nie chcieli z nim siedzie\u0107. I trzeciego dnia Kacap sam przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na inny st\u00f3\u0142. (lipiec 1913)<\/em><\/p>\n

Po wybuchu I wojny \u015bwiatowej pradziadek trafi do Ka\u0142ugi. Wojna uniemo\u017cliwia\u0142a mu powr\u00f3t do Polski. Wtedy pisa\u0142: Staram si\u0119 wszelkimi si\u0142ami wr\u00f3ci\u0107 jak najpr\u0119dzej. Lecz kiedy to nast\u0105pi – nie wiem. Mo\u017ce w sierpniu, a mo\u017ce we wrze\u015bniu. Napiszcie\u017c na rany boskie Was prosz\u0119 list do mnie! Czy\u015bcie si\u0119 mnie wyparli? Nasi robotnicy, kt\u00f3rych rodzina czyta\u0107 i pisa\u0107 nie umie, to otrzymuj\u0105 listy z Warszawy. Kolega, z kt\u00f3rym mieszkam od czasu wyjazdu wczoraj otrzyma\u0142 list z Warszawy od matki, a ja nic! Jakbym by\u0142 sierot\u0105 i w kraju nie mia\u0142 jednego serca, kt\u00f3re by za mn\u0105 westchn\u0119\u0142o. W ostatnich czasach czuje si\u0119 s\u0142abszy i dr\u017c\u0119 na my\u015bl o powa\u017cniejszej chorobie. (5 lipca 1918) (\u2026) Posiwia\u0142em, zgarbi\u0142em si\u0119, kaszel m\u00f3j nieodst\u0119pny przyjaciel, coraz gorzej mnie m\u0119czy, wi\u0119c cho\u0107 w lipcu pewno wr\u00f3c\u0119 do domu, pociechy ze mnie mie\u0107 nie b\u0119dziecie. Ale trudno. G\u0142\u00f3wnie ciesz\u0119 si\u0119 tym, \u017ce wr\u00f3c\u0119, zobacz\u0119 was wszystkich, Warszaw\u0119, Wis\u0142\u0119, K\u0119p\u0119\u2026 Przez ca\u0142y ten czas wygnania, gdym si\u0119 tylko czu\u0142 gorzej, a to by\u0142o bardzo cz\u0119sto, gdy\u017c zima tutejsza mro\u017ana, mr\u00f3z tu dochodzi\u0142 i do trzydziestu stopni i wi\u0119cej, jednego strasznie si\u0119 ba\u0142em: umiera\u0107 na wygnaniu. Tutaj du\u017co naszych umar\u0142o\u2026 (18 lipca 1918).<\/em><\/p>\n

\u017badne inne dokumenty nie m\u00f3wi\u0105 tyle o t\u0119sknocie i mi\u0142o\u015bci, tak\u017ce tej do ojczyzny, jak robi\u0105 to w\u0142a\u015bnie listy. To z nich budujemy sobie obraz spo\u0142ecze\u0144stwa i jego dziej\u00f3w. Ale te\u017c przez nie najlepiej poznajemy autor\u00f3w i ich charakter. Wiemy jak\u0105 maj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107. Dla rodzinnego genealoga listy przodk\u00f3w to wskaz\u00f3wka na ile jeste\u015bmy do nich podobni.<\/p>\n

Do chwili wynalezienia telegrafu, a p\u00f3\u017aniej telefonu i internetu list stanowi\u0142 jedyny spos\u00f3b na porozumiewanie si\u0119 ludzi na odleg\u0142o\u015b\u0107. Dzi\u015b, gdy listy wypar\u0142y e-maile z pewn\u0105 obaw\u0105 my\u015bl\u0119, czy co\u015b zostanie po pokoleniach epoki cyfryzacji?<\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Listy, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 po naszych przodkach, krewnych czy przyjacio\u0142ach rodziny mog\u0105 odkry\u0107 przed nami niespodziewane historie. Cho\u0107, jak to bywa w przypadku papieru, przyjmie on wszystko. Codzienne rozterki, t\u0119sknota za mam\u0105, babci\u0105 czy siostr\u0105. Jaka wiedza wyp\u0142ywa z rodzinnych list\u00f3w? O tym, \u017ce listy to kopalnia wiedzy o cz\u0142owieku wiadomo od dawna. Wed\u0142ug badaczy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,59,3,7,4,234,60],"tags":[1692,28,27,25,26,32,29,67,65,64,63,1691,86,38,36,66,1448,61],"class_list":["post-14263","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adamscy","category-krosnowscy","category-piekarscy","category-przybytkowscy","category-ruszczykowscy","category-skawinscy","category-skrzyneccy","tag-aleksander-wolski","tag-antoni-adamski","tag-leokadia-karolina-adamska","tag-leokadia-karolina-przybytkowska","tag-leokadia-karolina-z-przybytkowskich-adamska","tag-ludwik-piekarski","tag-ludwik-roch-piekarski","tag-stefan-skawinski","tag-stefania-eligia-krosnowska","tag-stefania-eligia-ruszczykowska","tag-stefania-eligia-z-ruszczykowskich-krosnowska","tag-zaslaw-malicki","tag-zbigniew-piekarski","tag-zofia-piekarska","tag-zofia-ruszczykowska","tag-zofia-skrzynecka","tag-zofia-z-ruszczykowskich-piekarska","tag-zofia-ze-skrzyneckich-ruszczykowska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14263"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14269,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14263\/revisions\/14269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piekarscy.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}